કમ્પ્યુટર મેમરી એ એવી જગ્યા છે જ્યાં માહિતી (Data) અને સૂચનાઓ (Instructions) સંગ્રહિત થાય છે જેથી CPU તેને ઝડપથી ઍક્સેસ કરી શકે.
મેમરીની ક્ષમતા Byteના સ્વરૂપમાં માપવામાં આવે છે — જે ડેટા સંગ્રહનું મૂળ એકમ છે.
📏 મેમરી એકમો અને Byte ગણતરી
| એકમ | સમકક્ષ | વિગત |
|---|---|---|
| 1 Bit | Binary Digit (0 અથવા 1) | કમ્પ્યુટરનું સૌથી નાનું ડેટા એકમ |
| 1 Byte | 8 Bits | એક અક્ષર અથવા નંબર સંગ્રહ કરવા પૂરતું |
| 1 Kilobyte (KB) | 1,024 Bytes | નાના ફાઈલો માટે |
| 1 Megabyte (MB) | 1,024 KB = 1,048,576 Bytes | ચિત્રો અથવા દસ્તાવેજો માટે |
| 1 Gigabyte (GB) | 1,024 MB = 1,073,741,824 Bytes | વિડિઓ, સોફ્ટવેર માટે |
| 1 Terabyte (TB) | 1,024 GB = 1,099,511,627,776 Bytes | હાર્ડ ડિસ્ક સ્ટોરેજ માટે |
| 1 Petabyte (PB) | 1,024 TB = 1,125,899,906,842,624 Bytes | ડેટા સેન્ટર માટે |
👉 ઉદાહરણ:
જો એક ટેક્સ્ટ ફાઈલમાં 500 અક્ષરો હોય, તો તે આશરે 500 Bytes જગ્યા લેશે.
જો એક ચિત્રની સાઈઝ 2 MB હોય, તો તે લગભગ 2 × 1,048,576 = 2,097,152 Bytes જેટલું સ્ટોરેજ લેશે.
🏷️ મેમરીના મુખ્ય પ્રકારો
મેમરીને મુખ્યત્વે બે વિભાગોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે:
પ્રાથમિક મેમરી (Primary Memory)
માધ્યમિક મેમરી (Secondary Memory)
1️⃣ પ્રાથમિક મેમરી (Primary Memory)
આ મેમરી સીધી CPU સાથે જોડાયેલી હોય છે અને પ્રોસેસિંગ માટે ઉપયોગી છે.
🔹 RAM (Random Access Memory)
અસ્થાયી (Volatile) મેમરી — કમ્પ્યુટર બંધ થતાં જ ડેટા ખોવાઈ જાય છે.
ઉપયોગ: પ્રોગ્રામ અને એપ્લિકેશન ચલાવવા માટે.
પ્રકાર:
SRAM (Static RAM) — ઝડપી પણ મોંઘી.
DRAM (Dynamic RAM) — ધીમી પણ વધુ ક્ષમતા ધરાવે છે.
વિશેષતાઓ:
વાંચી અને લખી શકાય તેવી મેમરી.
સામાન્ય ક્ષમતા: 4 GB, 8 GB, 16 GB, વગેરે.
8 GB RAM ≈ 8 × 1,073,741,824 Bytes = 8,589,934,592 Bytes
🔹 ROM (Read Only Memory)
કાયમી (Non-Volatile) મેમરી.
ડેટા કમ્પ્યુટર બંધ થયા પછી પણ રહે છે.
BIOS અથવા બૂટ પ્રોગ્રામ્સ માટે ઉપયોગી.
પ્રકાર:
PROM, EPROM, EEPROM
વિશેષતાઓ:
ફક્ત વાંચી શકાય તેવી મેમરી.
સામાન્ય રીતે થોડા KB અથવા MBની ક્ષમતા ધરાવે છે.